მსოფლიოს თითქმის ყველა ქვეყანაში არსებობს კონსტიტუცია. არსებობს ათასობით საერთაშორისო ხელშეკრულება, გლობალური ინსტიტუტი და კოორდინაციის მექანიზმი. ამის მიუხედავად, რატომ არ აქვს კაცობრიობას ერთიანი პლანეტარული კონსტიტუცია?

პასუხი არც იდეების სიმცირეშია და არც იურისტების ნაკლებობაში. პლანეტარული კონსტიტუცია არ გაჩნდა იმიტომ, რომ მას არ ჰყავს მატარებელი. კონსტიტუცია იქ ჩნდება, სადაც უკვე არსებობს პოლიტიკური სუბიექტი, რომელიც მზად არის საკუთარ თავზე უმაღლესი საერთო ნორმა აღიაროს. სახელმწიფოებს ასეთი სუბიექტი ჰყავთ — ეს არის ხალხი. კაცობრიობას, როგორც მთლიანს, ასეთი სუბიექტი დღემდე არ ჩამოუყალიბდა.

სწორედ ამ ხარვეზშია ორივე დოკუმენტის პრაქტიკული მნიშვნელობა.

დედამიწელთა დეკლარაცია — ეს არის ფუძემდებლური დოკუმენტი. მისი მთავარი ამოცანა არ არის მომავალი სამყაროს აღწერა, არამედ ის, რომ გადადგას პირველი პრაქტიკულად გადამწყვეტი ნაბიჯი: შექმნას ახალი სუბიექტი.

ისტორიის მანძილზე ადამიანი პოლიტიკურ თემებს ძირითადად ეკუთვნოდა დაბადების ფაქტის, ტერიტორიის ან სახელმწიფო კუთვნილების მიხედვით. დედამიწელები სთავაზობენ სხვა ფორმას: ადამიანი შემოდის ხალხში თავისუფალი არჩევანით, საერთო ღირებულებებისა და გააზრებული მონაწილეობის საფუძველზე.

დეკლარაცია რამდენიმე პრინციპულად მნიშვნელოვან ნაბიჯს დგამს. ის ადამიანს არსებული სისტემებისადმი პასიური კუთვნილების მდგომარეობიდან ახალ კოლექტივში გააზრებული მონაწილეობის მდგომარეობაში გადაჰყავს. ის ქმნის თვით კოლექტიური თვითგამორკვევის აქტს — ხალხი დედამიწელები ჩნდება არა წარმოშობის ან იძულების ფაქტით, არამედ თავისუფალი შემოერთების, ვერიფიცირებადი მონაწილეობისა და საერთო საფუძვლების აღიარების გზით. ბოლოს, ის იდეას კონსტრუქციად აქცევს: ხელმოწერა, ვერიფიკაცია, ციფრული პასპორტი, კოორდინაციის ფორმები დედამიწელებს აბსტრაქტული მეტაფორიდან წარმომქმნელ კოლექტიურ რეალობად ხდის.

ამით დეკლარაცია ასრულებს იმ როლს, რომელსაც სახელმწიფოთა ისტორიაში ხალხთა პოლიტიკური თვითდამკვიდრების ადრეული აქტები ასრულებდნენ: ის კრებს გაფანტულ ადამიანებს კუთვნილების ახალ სივრცეში და ქმნის სუბიექტს, რომელსაც შეუძლია უფრო მაღალი ისტორიული ფუნქციის ტარება.

თუ დეკლარაცია პასუხისმგებელია სუბიექტის დაბადებაზე, მაშინ კაცობრიობის კონსტიტუცია პასუხისმგებელია იმაზე, რომ ამ სუბიექტმა თავისი წარმოშობის აზრი არ დაკარგოს.

ნებისმიერი ახალი გაერთიანება ისტორიულად დაუცველია. საუკეთესო ზრახვებიდან წარმოშობილიც კი, მას შეუძლია ახალი დომინირების სტრუქტურად გარდაიქმნას, მონაწილეობის ნაცვლად იერარქია აღადგინოს, ღირსებაზე ილაპარაკოს, მაგრამ დაუშვას ფარული მართვა. სწორედ ამიტომ ფუძემდებლური აქტი არ არის საკმარისი — საჭიროა უმაღლესი ნორმა, რომელიც წინასწარ პასუხობს კითხვას: რად არ აქვს ამ სუბიექტს უფლება გადაიქცეს?

კაცობრიობის კონსტიტუცია სწორედ ასეთ პასუხს იძლევა. ის ამტკიცებს, რომ მომავალი წესრიგის უმაღლესი საფუძვლებია ადამიანის ღირსება, სინდისის თავისუფლება, თანაბარი ადამიანური მნიშვნელობა, მშვიდობა როგორც უფლება, ნებისმიერი ხელისუფლების შეზღუდულობა, ბიოსფეროს დაცვა, ტექნოლოგიების ადამიანისადმი დაქვემდებარება და მომავალი თაობების წინაშე პასუხისმგებლობა.

კონსტიტუცია ორ ერთმანეთთან დაკავშირებულ ფუნქციას ასრულებს. ხალხი დედამიწელების შიგნით ის ემსახურება მმართველობის, ტექნოლოგიებისა და უფლებამოსილებათა განაწილების ნებისმიერი გადაწყვეტილების უმაღლეს კრიტერიუმს. გარეთ — ის ქცეულა მსოფლიოსადმი შეთავაზებად: აი, რა სახის უფრო მოწიფული წესრიგი შეიძლება არსებობდეს, თუ ადამიანი, ხალხი და ინსტიტუტები განვითარებას ძალის ნაცვლად ღირსებასა და საერთო პასუხისმგებლობას დაუქვემდებარებენ.

ერთი შეხედვით, ორ ასეთ ტექსტს შეიძლებოდა ჩაენაცვლებინა ერთი. მაგრამ თითოეული ასრულებს შეუცვლელ და დაუყვანად ფუნქციას.

დეკლარაცია და კონსტიტუცია ერთმანეთს ფუნქციით თანაბარი ტექსტებივით კი არ უკავშირდებიან, არამედ როგორც ერთი ისტორიული ამოცანის ორი თანმიმდევრული დონე. პირველ დონეზე აუცილებელია შეიქმნას კოლექტიური თვითგამორკვევის ნებაყოფლობითი და პასუხისმგებელი ფორმა. მეორეზე — უზრუნველყოფილ იქნას, რომ ეს კოლექტივი განვითარდეს არა თვითნებურად, არამედ უმაღლესი ნორმის შესაბამისად, რომელიც გამოხატავს კაცობრიობის, როგორც მთლიანის, ინტერესებს.

ორ დოკუმენტს შორის კავშირი ხორციელდება თანმიმდევრული ეტაპების მეშვეობით.

იმისთვის, რომ ორ დოკუმენტს შორის კავშირი აბსტრაქტული არ დარჩეს, ის უნდა ითარგმნოს დედამიწელების განვითარების კონკრეტულ პრინციპებად.

პრინციპულად მნიშვნელოვანია გავიაზროთ, რა არ არის ეს კონსტრუქცია. კაცობრიობის კონსტიტუცია არ აქცევს დედამიწელებს მსოფლიოს მართვის პრეტენდენტად. ხალხი დედამიწელები იქმნება არა სახელმწიფოების ჩანაცვლებისთვის, კუთვნილების სხვა ფორმების განადგურებისთვის ან ხელისუფლების მზა სისტემის თავსმოხვევისთვის.

ამოცანა სხვაა: გახდეს პლანეტარული კოლექტივის პირველი ფორმა, რომელიც ნებაყოფლობით უქვემდებარებს თავის განვითარებას ადამიანის ღირსების, მშვიდობის, თავისუფლებისა და ბიოსფერული პასუხისმგებლობის უფრო მაღალ ნორმას.

სწორედ ამიტომ კაცობრიობის კონსტიტუცია უნდა გავიაზროთ არა როგორც დაუყოვნებელი გლობალური მართვის ინსტრუმენტი, არამედ როგორც უმაღლესი ორიენტირი და ზღვრების სისტემა. ის საჭიროა არა იმისთვის, რომ ვინმემ ნაადრევად მართოს მთელი მსოფლიო, არამედ იმისთვის, რომ უკვე ახლა იყოს ცხადი, რა წესრიგისკენ ისწრაფვის პასუხისმგებელი სუბიექტი და რად არ აქვს უფლება გადაიქცეს.

ამ განსხვავების გარეშე პლანეტარული ჩარჩოს ნებისმიერი პროექტი რისკავს ფარულ უნივერსალიზმში ან მორალურ ექსპანსიაში ბრალდებას. დედამიწელებმა თავიანთი პრაქტიკით საპირისპირო უნდა აჩვენონ: არა ხელისუფლების ახალი პირამიდა, არამედ პასუხისმგებლობის ახალი კულტურა.

თუ დედამიწელთა დეკლარაციას ცალკე განვიხილავთ, ის შეიძლება აღქმულ იქნას როგორც ახალი ხალხის შექმნის ამბიციური აქტი. თუ კაცობრიობის კონსტიტუციას ცალკე განვიხილავთ, ის შეიძლება გამოიყურებოდეს როგორც მაღალი, მაგრამ ნაადრევი ტექსტი ჯერ კიდევ ჩამოუყალიბებელი სუბიექტისთვის. თუმცა ერთად ისინი ქმნიან ისტორიულად გააზრებულ თანმიმდევრობას.

დეკლარაცია პასუხობს სუბიექტის ისტორიულ დეფიციტს. კონსტიტუცია პასუხობს უმაღლესი ნორმის ისტორიულ დეფიციტს. დეკლარაცია კრებს ადამიანებს, რომელთაც შეუძლიათ პასუხისმგებლობის აღება. კონსტიტუცია გვიჩვენებს, რისთვის უნდა იქნას ეს პასუხისმგებლობა აღებული.

სწორედ ამაშია განვითარების პრაქტიკული ლოგიკა: არც დიადი ტექსტის ცარიელ ადგილზე დაწერა, არც ახალი ხალხის შექმნა უნივერსალური ჰორიზონტის გარეშე — არამედ სუბიექტის დაბადებისა და უმაღლესი ნორმის შეერთება ერთ თანდათანობით ცივილიზაციურ პროცესში.

თუ ხალხი დედამიწელები შეძლებს ერთგულება შეინარჩუნოს თავისი დეკლარაციისადმი და იმავდროულად განვითარდეს კაცობრიობის კონსტიტუციის შუქზე, ის შეძლებს გახდეს არა უბრალოდ ახალი ხალხი, არამედ იმ მორალურ-პოლიტიკური ბირთვის პირველი ცოცხალი ფორმა, რომლის გარეშეც კაცობრიობა ვერ შეძლებს გადავიდეს საკუთარ სიმწიფეში.